Czyściec w świetle legend i żywotów świętych

Rozdział 9

Cierpienia czyśćca, ich natura i surowość – Nauki teologów – Robert Bellarmine – Św. Franciszek Salezy – Lęk i zaufanie

Tak w czyśćcu, jak i w piekle, odczuwa się ból dwojakiego rodzaju – ból utraty i ból zmysłów.

Ból utraty składa się z pozbawienia na pewien czas możliwości oglądania Boga, Najwyższego Dobra, błogosławionego końca, do którego podążają nasze dusze, i który jest dla nich, jak światło dla naszych oczu. To wielkie pragnienie jest olbrzymią męką dla dusz. Ból zmysłów, lub inaczej, odczuwalne zmysłami cierpienie, jest tym samym, jakiego fizycznie doznajemy. Jego natura nie jest wyjaśniona przez Kościół, ale zdaniem doktorów Kościoła, związana jest z ogniem i charakterem jego działania. Ogień czyśćcowy, pouczają ojcowie, jest tym samym, który jest w piekle, a o którym bogacz powiedział niegdyś: Quia crucior in hac flama – Bo strasznie cierpię w tym płomieniu.

Jeśli chodzi o surowość tych kar, to ponieważ nakłada je Nieskończony Sędzia, są one proporcjonalne do charakteru, ciężaru i liczby grzechów. Każdy cierpi wedle swych czynów i każdy musi spłacić dług, jaki obciąża go u Boga. A długi te różnią się pod względem wielkości i charakteru. Niektóre, gromadzone przez całe długie życie, sięgają biblijnego poziomu dziesięciu tysięcy talentów, czyli milionów i dziesiątek milionów; inne sprowadzają się do wartości kilku groszy, drobnej reszty tego, co nie zostało spłacone tu, na ziemi. Z tego powodu dusze podlegają różnym rodzajom oczyszczenia, a zatem w czyśćcu istnieją niezliczone stopnie oczyszczenia, a niektóre są nieporównywalnie bardziej surowe od innych. Jednakże, ogólnie rzecz biorąc, doktorzy Kościoła zgadzają się co do tego, że ich ból jest trudny do zniesienia. Ten sam ogień, powiada św. Grzegorz, dręczy potępionych i oczyszcza wybranych. „Większość teologów – uważa Bellarmine – naucza, że potępieni i dusze czyśćcowe cierpią z powodu działania tego samego ognia”.

Tenże sam św. Robert Bellarmine pisze, że nie ma porównania między cierpieniem w tym życiu i cierpieniem w czyśćcu. Św. Augustyn oświadcza dokładnie to samo swym komentarzu do Psalmu 32: „Panie – pisze – nie karć mnie w swoim gniewie, i nie odtrącaj mnie z tymi, którym powiedziałeś: Idźcie w ogień wieczny; dlatego nie upominaj mnie w gniewie, lecz oczyść mnie raczej w tym życiu, bym nie musiał oczyszczać się w ogniu następnego. Tak, to prawda, lękam się tego ognia, roznieconego dla tych, którzy będą zbawieni, którzy ocaleją, lecz tak jakby przez ogień. Oni będą zbawieni, nie ma co do tego wątpliwości, po przejściu próby ognia, lecz ta próba będzie straszliwa, ta męka będzie bardziej nieznośna, niż wszystkie największe udręki tego świata”. Zważcie, co powiedział św. Augustyn, a także co św. Grzegorz, Beda Czcigodny, św. Anzelm i św. Bernard później potwierdzili. Św. Tomasz posunął się nawet dalej; uważa, że najmniejsze cierpienie w czyśćcu przewyższa wszystkie razem wzięte cierpienia tego życia, jakiekolwiek by nie były. Ból – uważa bł. Piotr Lefevre – jest głębszy i bardziej dotkliwy, kiedy bezpośrednio atakuje duszę i umysł, niż kiedy dociera za pośrednictwem ciała. Śmiertelne ciało, i same zmysły, osłabiają i zatrzymują część fizycznego, a nawet moralnego bólu. Autor ksiązki O Naśladowaniu Chrystusa wyjaśnia tę naukę prostym i trafnym zdaniem. Mówiąc o cierpieniu czyśćcowym, stwierdza: „Tam jedna godzina kary będzie cięższa, niż tu sto lat najostrzejszej pokuty”.