Cywilizacja nr 30

S.O.S. dla polskiej szkoły

           

      „Prawdziwa człowieka szczęśliwość dobrej edukacji najpierwszym być celem powinna” – pisał S. Staszic w Uwagach nad życiem Jana Zamoyskiego, „[…] wspomniana szczęśliwość człowieka-obywatela jest nierozdzielna od szczęśliwości całego towarzystwa, ponieważ szczęśliwość towarzystwa wynika z użyteczności wszystkich mieszkańców jego, przeto końcem edukacji krajowej powinna być użyteczność obywatela”. Staszic formułował jeszcze inne cenne wskazówki: „Wewnętrzna szczęśliwość jego [człowieka] od jednych mniej, od drugich stworzeń zawisła koniecznie. […] edukacja obywatela najpierw mu poznać tych ludzi powinna, z którymi żyć musi. Tę naukę nazywam moralną”. Przypominał również: „Drugim obowiązkiem człowieka-obywatela jest pracować wedle praw kraju”, stąd „Moralnej nauki poręką jest historia krajowa”. „Dziecię, które najpierwszy raz otwiera swoje oczy, nic innego widzieć nie powinno nad ojczyznę […]. Pierwsza książką, którą w rękę weźmie, niech będą dzieje tych ludzi, z którymi żyć mu trzeba […]. Historia narodowa najpierw być uczoną powinna”.

            W poszukiwaniu owych podstaw edukacji w 30. numerze naszego kwartalnika sięgamy po tematykę szkolną, zadając pytania o stan reformowanej szkoły, efektywność kształcenia, status nauczyciela, uwarunkowania zachowań młodzieży szkolnej. Metafora „bezdroży” okazała się, niestety, trafna dla zilustrowania stanu naszej edukacji. Realizm (a nie optymizm czy pesymizm) nakazuje zauważyć, że mimo wytężonej i ofiarnej pracy jakże licznych rozumnych nauczycieli, rodziców, urzędników itp. na wielu polach sytuacja jest tragiczna. Przewidywany przez Instytut Edukacji Narodowej od ponad dekady kryzys polskiej szkoły jest faktem. Objawia się on takimi – przywołanymi w numerze 30. „Cywilizacji” – syndromami, jak: ideologizacja szkoły (redukcja znaczenia języka polskiego, historii, wychowania patriotycznego, demokratyzacja i psychologizacja szkoły), zagrożenie wolności i autonomii nauczyciela (problem awansu, kształcenia ustawicznego, wypalenia zawodowego), uderzenie w dzieci i młodzież (ich erotyzacja, wzmocnienie postaw konsumpcyjnych i roszczeniowych, wykorzenianie z narodowej kultury, zagrożenie bezpieczeństwa przez przemoc szkolną, zaburzenie tożsamości płciowej przez koedukację, zbyt wczesna scholaryzacja), czy wreszcie obniżenie poziomu kształcenia, likwidacja polskiego szkolnictwa za granicą i destrukcja uniwersytetów. Ten swoisty raport o katastrofalnym stanie szkoły w dziesięciolecie reformy równoważą przykłady wielkiego i cichego dobra – te spotykane dzisiaj: walka o etos nauczyciela i polskość szkoły w kraju i na emigracji, praca z „dziećmi ulicy”, uczciwość i sumienność w samodoskonaleniu się nauczycieli oraz te z przeszłości, jak: heroizm pracy i życia polskiego nauczycielstwa podczas II wojny światowej (w 70-lecie Tajnej Organizacji Nauczycielskiej).

            Wraz z zatroskanymi kształtem polskiej szkoły Autorami kwartalnika nie poprzestajemy tylko na konstatacji smutnych faktów, lecz wskazujemy drogi wyjścia: powrót w pedagogice do wychowania i aretologia w miejsce aksjologii, home schooling (kształcenie domowe) w miejsce instytucjonalnego, wzmocnienie roli języka polskiego, historii i edukacji patriotycznej w szkolnym kształceniu, poprawa szkolnej dyscypliny i sytuacji zawodowej nauczyciela, zlikwidowanie ideologicznego parcia na szkołę i uwolnienie jej od polityki. Już kilka tych pomysłów pokazuje, jak wiele jeszcze jest do zrobienia, by realizować cel edukacji: „prawdziwą człowieka szczęśliwość”.

            Oddawany zatem do rąk Państwa numer naszego kwartalnika w istocie opowiada o trwającej nieustannie batalii o godność i honor, o kulturę i człowieczeństwo, a także o wielkich trudach i wielkiej nagrodzie, są – jak pisał w Powinnościach nauczyciela ks. Grzegorz Piramowicz – „ludzie pobożni, cnotliwi, około swoich pożytków oświeceni, zdrowi i czerstwi, zgoła żeby być szczęśliwi”.