Post

Spis treści:

Wstęp
Post jako powrót do Boga
Oddzielenie od pogan czy bratni stół?
Post jako ćwiczenie umysłu
Post jako oczyszczenie
Praktyczne zasady płynące z nauki Kościoła na temat postu


Fragment:

Post to rzeczywistość, która niewiele mówi dzisiejszemu katolikowi, czy też, patrząc szerzej, współczesnemu człowiekowi. Zmiany w kościelnej dyscyplinie wprowadzone w ostatnich wiekach, a zwłaszcza po II Soborze Watykańskim, sprawiły, że dzisiaj postowi zagraża nie tylko ograniczenie go do kilku dni w roku, ale również niezrozumienie oraz niewłaściwe pojmowanie jego głębszego, duchowego znaczenia. Dzisiaj w Kościele katolickim post obowiązkowy dotyczy tylko dwu dni w roku (Środy Popielcowej i Wielkiego Piątku), a i wtedy traktowany jest bardzo łagodnie i pobłażliwie. Mocno podważane jest samo przekonanie, jakoby powstrzymywanie się od jedzenia czy ograniczanie spożywania pokarmu miało cokolwiek wspólnego z religią. Tymczasem w liczącej dwa tysiące lat tradycji chrześcijańskiej post był zawsze uważany za fundamentalny element drogi wiary i praktykowano go z wielką gorliwością i surowością. W istocie pojęcie postu znane jest wszystkim religiom świata. Antyczni Grecy pościli w okresach misteriów eleuzyńskich i tesmoforii, a także z okazji uroczystości liturgicznych w świątyniach. Egipcjanie powstrzymywali się od spożywania mięsa i wina podczas misteriów ku czci bogini Izydy. Także Rzymianie znali rozmaite posty publiczne o charakterze religijnym. Nawet w religii zoroastriańskiej, która – rzecz wyjątkowa w historii religii – uważała się za zdecydowanie przeciwną praktykowaniu postu i powstrzymywaniu się od spożywania mięsa, w rzeczywistości przewidziano i zachowywano pewne posty. Podobnie w kulturach bardzo odległych od naszej, jak konfucjanizm i religia aztecka, panowała powszechna praktyka zachowywania postu i niespożywania pewnych pokarmów. Przetrwała ona do dzisiaj prawie we wszystkich religiach i kulturach, zarówno w religiach wielkich, jak i w tak zwanych prymitywnych. Post znają ludy Afryki, Indianie z Ameryki, aborygeni z Australii; co więcej, często – tak jak to bywa wśród licznych ludów afrykańskich – właśnie w warunkach krańcowego ubóstwa materialnego i niedostatku pokarmu z tym większą surowością praktykuje się post. W buddyzmie i w hinduizmie post stanowi jedną z podstaw drogi ascezy; jeszcze dzisiaj buddyjscy mnisi, zgodnie z regułą, nic nie jedzą od południa do świtu następnego dnia. W islamie, jak wiadomo, całkowity post trwający miesiąc (Ramadan) obowiązuje wszystkich muzułmanów, którzy mają wtedy powstrzymywać się od jedzenia i picia od wschodu do zachodu słońca, a ponadto islam przewiduje wiele innych nieobowiązkowych dni postu w ciągu roku. Koran, a za nim cała islamska religijność, nadają taką wagę postowi – jako czynnikowi duchowej i cielesnej ascezy, a także pokuty i miłości do Boga – że czynią zeń jeden z Pięciu Filarów określających samą istotę islamu. I wreszcie w judaizmie posty publiczne i prywatne pozostały, zarówno co do formy, jak i ducha, zasadniczo takie same jak w czasach Biblii i Jezusa. A w chrześcijaństwie? Co na ten temat mówił Jezus? Czy pościli Apostołowie i chrześcijanie pierwszych wieków? Jakie miejsce i znaczenie nadawali postowi Ojcowie Kościoła, którzy w okresie od II do V w. uporządkowali i dokładnie określili – poprzez swoje pisma i wielkie sobory – naukę chrześcijańskiej wiary? Jakie znaczenie miał post w dziejach chrześcijańskiej duchowości? I, ogólnie biorąc, jaka jest rola pożywienia w chrześcijańskiej wizji życia? Na te i na wiele innych pytań postaramy się odpowiedzieć w tej książce, która – z drugiej strony – przypominając prawdziwy chrześcijański sens postu, pragnie też zaoferować współczesnemu człowiekowi wierzącemu, zgodnie z nauczaniem i duchem II Soboru Watykańskiego, możliwość przyswojenia sobie tego wielkiego duchowego i ascetycznego skarbu, którym jest biblijna i patrystyczna tradycja postu. Pragnęliśmy napisać pracę prostą i popularnonaukową, co nie przeszkodziło nam wzbogacić ją o liczne biblijne i patrystyczne cytaty. Rozważając ten temat, postaramy się, tak jak powiedział św. Jan Kasjan, „nie mówić od siebie, lecz jedynie to, co zostało nam przekazane przez świętych Ojców”. Czytelnik zauważy, że bardzo często będziemy się odnosić do Ojców Kościoła, częściej aniżeli do tekstów i dokumentów współczesnych. Taki jest nasz świadomy wybór. Św. Augustyn, św. Bazyli i inni wielcy dawni Ojcowie to ci, którzy zbudowali podwaliny chrześcijańskiej nauki i religijności. To, co oni napisali, pozostało, również w dziedzinie postu, fundamentem dla rozwijającej się duchowości i życia Kościoła. Zatem, jeśli tylko z rzadka przytaczamy autorów średniowiecznych czy współczesnych, to czynimy tak dlatego, że wolimy sięgać bezpośrednio do źródła. (...)